Aula clásica aberta

Ixión.¿Castigo ou vinganza?

2010-07-01T21:48:00.008+02:00

Se vos parece ó final do meu relato decidimos o titulo...
Ixión ben poderia ser o protagonista dun film de Tarantino. Unha boa banda sonora e estou segura de que sería todo un éxito na taquilla...
Limpei as gafas e o único que conseguín foi deixalas peor, por facelo de calquera maneira correndo para contarvos o primeiro asasinato dun familiar na historia... permitideme un segundo...
Agora moito mellor.
Ixión pai dos centauros, argallou unha mentira para casar con Dia, filla do rei Deioneo. Prometeu unha dote que non posuia, pero a falta da mesma non sería impedimento para conseguir o que quería. Cando chegou a hora Deioneo pediulle a Ixión o prometido e o que conseguiu facendoo foi que Ixión o tirara nun foso cheo de carbóns acesos. Foi tan horrible o asasinato que ninguén osou purificalo... Ninguén excepto Zeus que ademais de facelo, librouno da locura que se apoderara del a consecuencia do seu acto.
Foi invitado Ixión por Zeus a un banquete ao que acudiu e como agradecemento ó ben que Zeus se portara con el, devolveullo violando a Hera. En canto Hera contou ó seu marido o sucecido o gran Zeus montou en cólera e decidiu vingarse castigando a Ixión, pero non vos pensedes que a súa vinganza serían cinco golpes no corazón para logo dar dez pasos e morrer, non, a súa vinganza sería peor...
Decidiu Zeus dar forma de Hera a unha nube e tentarlle unha trampa a Ixión.
Claro está que Ixión caeu coma un pin pin e Zeus castigouno atandóo de pes e mans a unha roda ardente que rodaría e rodaría durante toda a eternidade...

Menuda vinganza eh! Ou menudo castigo?

¿Continuamos?

2010-06-14T11:19:00.009+02:00

Xa hai tempo que non pasabamos por aquí. É hora de retomar o blog por onde o deixamos. Isto é, de recuperar, polo de agora, os castigos divinos de modo que poidamos rematar as historias alucinantes destes renegados dos deuses. Coido que nos próximos días aparecerá nestas páxinas a historia pouco coñecida de Ticio. Un saúdo.

Prometeo

2009-08-01T01:13:00.009+02:00

Prometeo. Rubens

Despois de investigar un pouco pola rede, sen dubidalo decanteime por Prometeo, polo que decidín profundizar e descubrín unha historia emocionante. Podería se-lo noso James Deam particular.Con todos nos: Prometeo, Rebelde sen causa.

Conta a mitoloxía que Prometeo, como un bo Titán ou Deus que se enfrontou ó poderoso Zeus, disfrutaba provocando a súa ira.Cansado Zeus da osadía do benefactor da humanidade, decidiu castigalo negandolle ós homes disfrutar do lume. Pero Prometeo, un tipo astuto e sigiloso, logrou colarse no Olimpo e roubar o carro do Deus Sol, devolvendo así o lume ós mortais.

Zeus non podía consentir xemellante burla polo que decidiu castigar a Prometeo. Encomendoulle a Hefesto crear unha muller de arcilla e cando ésta estivo rematada, deulle vida e levouna xunto a Hermes, Deus dos viaxeiros, ante Epimeteo, irmán de Prometeo. Esta muller chamábase Pandora, e levaba con ela unha caixa chea de males que nunca debería abrir. Epimeteo namorose dela e quiso desposala. Pandora abriu a caixa e os males extenderonse polo mundo, conseguindo así Zeus vingarse dos mortais.

Pero non era suficiente con eso, Prometeo debería ser tamén castigado, polo que mandou a Hefesto, Deus do lume, capturar a Prometeo e encadealo nunha montaña á cal cada día acudiría unha ágia famenta a comerlle o fígado, e como Prometeo era inmortal cada día o seu fígado rexeneraríase; sufrindo así un eterno sufrimento día tras día.

Pasou que un día pasaba por aquela montaña Heracles camiño do Xardín das Hespérides e derribou á águia cun certeiro tiro dunha das súas frechas, liberando así a Prometeo. Pasou que a fazaña do seu fillo pesou máis en Zeus que o seu rencor polo que non perseguiu máis a Prometeo; pero obrigouno a levar sempre con el un anel cun trozo da pedra donde estivera encadeado sufrindo o seu castigo.

Non me digades que esta historia non vos resultou emocionante!

Gústame a min este Prometeo, áxil, audaz... Non vos recorda a alguen? Encontro certa similitude con Sísifo, aínda que neste caso Prometeo saliu mellor parado...

Fantástica esta historia!!! Espero que tal e como di a nosa xefa máis adiante podamos profundizar nela.

O suplicio de Tántalo

2009-07-27T21:28:00.013+02:00

Tántalo, rei de Lidia, foi outro dos moitos fillos de Zeus. Cometeu un gran crime que fixo que unha vez morto os deuses decidisen torturalo eternamente, porque máis que un castigo a min me parece unha tortura… eu contarei a historia e xa me diredes que opinades...

En numerosas ocasións fora invitado por Zeus a comer néctar e ambrosía en compaña doutros deuses. Tántalo non sólo presumía delo entre os mortais senon que compartiu estes manxares cos homes e reveloulles os segredos dos deuses. Un bo día decidiu poner a proba ós deuses e os convidou a xantar no seu pazo. Cando empezou a escasea-la comida decidiu matar ó seu único fillo varón, Pélope, cociñalo e servilo na mesa. Os deuses se decataron e non probaron bocado. Soamente Deméter, aflixida pola recente perda da súa filla, comeu o ombreiro esquerdo de Pélope pero Zeus mandou reconstrui-lo corpo e cocelo nun caldeiro máxico sustituíndo o ombreiro que se comera Deméter por un de marfil de golfiño.

Este terrible feito, e outros que cometeu que os contarei outro día, ademáis de comparti-los manxares dos deuses cos homes e revelarlles os segredos dos inmortais, fixo que os deuses o castigasen eternamente. O enviaron ó Tártaro a padecer fame e sede o resto da eternidad. Sumerxido nunha lagoa coa auga ata o queixo e baixo unha árbore de polas baixas cheas de froita cada vez que, desesperado pola fame e a sede, tentaba tomar unha froita ou beber auga, éstos se retiran inmediatamente do seu alcance.

O mito de Tántalo simboliza así a tortura de quen desea ansiosamente una cousa e non pode conseguila.

Tántalo. Grabado da serie Los Caprichos de Goya (1799)

Dúas anécdotas curiosas, e para que vexades que os mitos seguen vivos e aínda se empregan na vida actual, a pesares de que a autora do blog diga que me desvío da mitoloxía, non podo deixar de contaros esto…

Tántalo (ou tantalio) da nome a un metal descuberto en 1802 polo sueco Ekeberg (aparece na táboa periódica dos elementos). Se emprega na fabricación de instrumentos quirúrxicos, pezas para a suxeción de fracturas óseas, dispositivos electrónicos (teléfonos móviles, GPS, televisores de plasma, videoconsolas, PDAs, MP3) e en aeronáutica. Tántalo, castigado á sede eterna, da nome a este metal pola súa escasa reactividade cos ácidos.

O vaso de Tántalo, nome que alude ó castigo mitológico, nunca se enche. Cando enchemos o vaso de auga tamén se enche o tubo de goma e cando a auga chega á parte superior do tubo de goma comeza a caer pola rama longa arrastrando o líquido que hai dentro do tubo de goma e o nivel baixa ata descubri-lo orificio interior do tubo.

Vaso de Tántalo

que terán as Danaides...

2009-07-25T21:37:00.024+02:00

As Danaides cumprindo seu castigo

Artemis aconsella a Hipermnestra que deixe fuxir ao seu esposo na noite de vodas. Linceo, que así se chama o esposo, fuxe. Hai varias posibilidades polas que o deixa ir: ben polo propio consello de Artemis, porque a Danaide sente piedade polo esposo que respetou a súa pureza, porque se namora de verdade do seu curmán, ou disfruta desobedecendo ao seu pai e con elo saltarse airosa o pacto que se fixo entre pai e fillas. Unha última posibilidade sería a de que Hipermnestra rexeita tácitamente a violencia. O que si parece certo é que cando seu pai decátase da súa desobediencia enviouna a que a xulgaran, pero foi absolta polos xuíces. Obviamente, non cometera o delito.

As que non foron absoltas son as corenta e nove irmás restantes, que si fan o pactado nos desposorios. Matan aos seus esposos, que son enterrados de maneira moi neolítica, as súas cabezas foron separadas do corpo e enterradas en Lerna, os seus corpos, nas murallas da cidade.

No Hades, os xuíces dan coa condena para as Danaides, foron obrigadas a levar grandes cantidades de auga a un pozo que non tiña fondo. O cal se converte nun castigo eterno, pois o pozo non se enche nunca. Non é un castigo moi violento, pero abondo desesperante como para saber que o que resta vaise repetir ate o infinito. Pero tamén existe unha paradoxa, sendo a auga como é a orixe de toda vida convértese para as mozas metafóricamente no contrario. Xa vedes, a auga na vida das Danaides é por exceso ao que por defecto é na de Tántalo.

O resto das personaxes segundo tradicións e versións corren distintos destinos. Unha das versións , e para o que aquí non nos interesa, é que hai unha resolución satisfactoria e reconciliadora para todas as partes, divinidades incluídas. Pero a que máis resalta é a funesta, na cal Linceo mata a Dánao, as Danaides son castigadas, e Exipto fuxe a Aroe onde morre so e sen fillos.

O mito é interesante por varios motivos, pero sobre todo polas interpretacións que se lle pode dar. Como expón nun traballo sobre o tema José María Lucas :Mito y tragedia II:Las Danaides o la armonía entre los sexos (Revista Epos, nº7,1991, UNED), as Danaides poden ser consideradas polo seu carácter amazónico, xa que Hesíodo lles atribuía os caracteres de guerreiras, cazadoras e en profundo contacto coa natureza. Neste sentido hai versións que falan de que Dánao obrigábaas a buscar ou rastreaxar fontes, ríos, ou lugares provistos de auga. Pero amazonas tamén polo seu rexeitamento a unirse ao sexo masculino ( esta versión foi desaparecendo co tempo).

Outro aspecto interesante é a excepción que representa Hipermnestra, primoxénita de Dánao. Desobedeceu ao seu pai, pero porqué motivo, sentiu piedade por Linceo?, acolleu con agrado que Linceo lle dese tempo para que se adecuase a el e así lle poidera tomar cariño?, por negarse á violencia?, ou en fin, porque se namorou de Linceo a primeira vista? sexa polo que for acaba sendo a rara avis das irmás. Segue casada co Linceo e dese matrimonio estable nace un fillo, Abas, que sería o duodécimo rei de Argos alá polo II milenio antes de Cristo segundo as fontes literaias antigas.

Para as interesadas, as interpretacións modernas do mito son varias, o rexeitamento por parte das Danaides parece unha postura moi moderna, exogámica, xa que supón ir contra relacións endogámicas que por outra parte representa a postura dos Exipcios, e, polo tanto, máis arcaica.Mesmo que ese rexeitamento é froito de negarse a relacións forzadas e que non desexan. É dicir, que non están namoradas dos seus curmás.

E por último a interpretación freudiana ou psicoanalítica, como queirades. As Danaides son castigadas, si, pero nin elas nin os deuses que as castigaron sabían iso que nos revelou Freud milenios despois, que os seus actos foron consecuencia de estaren atravesando o segundo estadio do "complexo feminino de castración". Aí é nada!. (Como sei que tedes unhas mentes curiosas direivos que ese estadio é o de cambio de carácter coa adopción dun complexo masculino).As interpretacións psicoanalíticas nunca as comprendín, todo sexa dito de paso. A psicoanálise aburre moitísimo.

Concluíndo, está en relación a magnitude do castigo das Danaides coa falta cometida? Vós diredes..

*** As imaxes que puxen non están no sitio que quería, non souben poñelas no seu correspondente lugar, por iso saen ao principio de cada texto.

As Danaides están tristes...

2009-07-25T20:00:00.026+02:00

Unha Danaide de Rodin, 1885

Rodin (1840-1917) esculpiu unha Danaide, como vedes marabillosa. John William-Waterhouse (1849-1917) pintou un cadro cuxas protagonistas son as Danaides, mesmo aquela sombra que foi Salieri de Mozart compuxo a música para unha ópera titulada As Danaides ( para quen quera escoitar algo : www.lastfm.es/music/Antonio+Salieri). Imaxino que tantas outras obras existirán sobre as Danaides. Que terán as Danaides , ou a mitoloxía grega en xeral, que atraeu tanto aos artistas...

Describo o mito cuxo principal motivo de interese neste caso é o "castigo" que se impuxo ás mozas en cuestión, ás Danaides.

Partimos do elemento auga como personaxe importante nesta historia, o porqué é o seguinte, primeiro, porque Belo, un rei exipcio , ten parentesco con divinidades relacionadas coa auga: era fillo de Poseidón e da ninfa Libia. Por outra banda porque Belo casa con Anquinoe, filla do rei Nilo. Pero, sobre todo, porque a auga é fundamental no castigo imposto ás faltas das Danaides.

Quen é Belo?, é o avó das protagonistas. Este tivo dous fillos, Exipto e Dánao. Ambos teñen unha descendencia insospeitada, de verdade! Exipto ten cincuenta fillos (os exipcios) e Dánao ten cincuenta fillas ( as danaides). Cando a morte chega para Belo, como é lóxico, os fillos dispútanse o seu trono. Nun xesto supostamente conciliador Exipto propón que os seus vástagos casen coas fillas de Dánao (non pasedes por alto que son curmáns das Danaides), pero este último sospeita que a intención conciliadora agocha algo máis escuro. Hai versións ( dependendo de se son máis antigas ou máis recentes) que falan da existencia dun oráculo que confirma a Dánao as intencións de Exipto, matalo xunto coas súas fillas. Ao saber isto e con axuda de Atenea, Dánao constrúe un barco para fuxir el maila súa prole cara Grecia, máis concretamente a Argos. Argos xa tiña rei, Gelanor, pero por selección divina, Dánao convértese en rei de Argos.

Outra versión di que o pobo de Argos reúnese para discutir quen sería o seu rei. No curso desa reunión viron baixar a un lobo do cumio dunha montaña, o tal lobo matou ao touro guía e os habitantes de Argos interpretaron aquilo como o sinal de que Dánao tomaría ao pobo pola forza, de aí que aconsellaron a Gelanor deixar o trono libre ao novo rei.

Mentres tanto, Exipto envía aos seus fillos a Argos para casaren coas Danaides. Pero as vodas resistíanse a ser celebradas. Ao negarse Dánao aos desposorios Exipto sitia a cidade de Argos e o pobo queda sen suministro de auga. Vendo o pai das mozas que ían morrer todos de sede, capitula, e promete que se celebrarían as vodas. É o propio Dánao quen forma as parellas tendo en conta o rango das nais, xa que é imposible pensar que son dunha soa muller, a similitude dos nomes...

Durante os desposorios, Dánao entrega a cada unha das fillas un alfinete que haberían levar entre os cabelos, para que, con eles, na noite de vodas, perforaran o corazón dos seus esposos. Todas o fixeron, agás unha , Hipermnestra... (continuará...)

Sísifo

2009-07-25T03:25:00.009+02:00

"Non hai castigo máis terrible que o traballo inútil e sen esperanza"
Albert Camus

Os Deuses condenaron a Sísifo a arrastrar unha pedra costa arriba, para que ó chegar á cima a deixase caer para rematar no mesmo sitio. Así unha e outra vez. ..
Qué sería o que fixo Sísifo para que os Deuses o castigaran a facer este traballo inútil. Gracias a estas tareas novas, poderei comprobar se as vinganzas dos Deuses eran todas igual de crueis, ou se habería grados, segundo os motivos do castigo. Xa veremos cando rematemos cos mitos... Propoño un debate final analizando isto.
Ben, informeime do caso que nos ocupa, coa unha boa investigadora, ó estilo dos mellores, con lupa e todo, e descubrin o motivo do polo que o fundador e Rei de Corinto foi castigado.
Di Homero que Sísifo era o máis sabio e prudente dos mortais. Cometeu algunhas lixerezas cos Deuses, revelou os seus secretos. Egina, filla de Asopo foi raptada por Xúpiter. Asopo quedou asombrado con esa desaparición e queixouse a Sísifo. Éste, que coñecía o rapto, ofreceuse a informar sobre él a Asopo coa condición de que dese auga á cidadede Corinto. Preferiu a bendición da auga ós raios celestes.
Por iso castigarono e foi enviado ó infierno.
Dícese tamén que Sísifo, cando estaba a punto de morrer, quiso imprudentemente poñer a proba o amor da súa muller. Ordenoulle que arroxara o seu corpo sen sepultura no medio da plaza pública. Sísifo encontrouse nos infiernos e alí irritado por unha obediencia tan contraria ó amor humano, obtuvo de Plutón o permiso para volver á terra con obxeto de castiga-la súa muller. Pero cando volveu a ver este mundo, a gustar da auga e do sol, das pedras cálidas e o mar, xa non quiso volver á sombra infernal.
E seguiu unha vida durante moitos anos moi feliz sen facer caso das adverntencias dos Deuses ata que estes se cansaron e por decreto enviaron a Mercurio para traelo pola forza para cumprires co castigo da pedra.

Penso que esa reveldía foi a causante da ira dos Deuses, por eso ese terrible castigo, ese Sísifo desafiante foi o que fixo que os "xefes" foran tan crueis. Non tiña medo da morte, foi quen de burlala. Debía ser un tipo moi especial este Sísifo. Imaxínomo audaz, rápido, lixeiro e astuto.

Pareceme este mito unha viganza propia dun guión dunha peli de Tarantino.

Teño que dar gracias á nosa xefa por esta tarea das vinganzas que me resulta do máis interesante.

La primera subida de Sísifo.
Oleo sobre lienzo del expresionista mediterráneo Fernando Terol.

Castigo divino

2009-07-20T13:02:00.006+02:00

Os deuses gregos teñen, desde o principio dos tempos, sona de seren pouco escrupulosos moralmente, dominados pola paixón, seres vengativos por excelencia. En particular, este último rasgo deu lugar a grandes obras da literatura e foi inspiración dos homes vindeiros. Por poñer algún exemplo, lembremos a Odisea, que narra a longa viaxe de regreso de Odiseo/Ulises a Ítaca a causa do enfado do terrible POSEIDÓN (permitídeme as maiúsculas a modo de homenaxe nesta terra de mariñeiros); os tráxicos sufrimentos de Hipólito debido a unha despechada Artemisa; ou a propia Ilíada, que narra uns poucos días da afamada guerra de Troia, cuxa orixe disque se remonta a un impresionante disgusto da deusa Afrodita...

Axiña imos dar cumprimento a esta tarefa que vos propoño. O caso é que, aparte de vinganzas persoais, rabietas e outras dificultades que os deuses tiveron a ben enviar aos homes, existen unha serie de castigos dunha natureza especial que haberían de padecer no inferno. Seguro que algún destes tormentos vos son coñecidos:

Sísifo
Ixión
Tántalo
Danaides (a quen xa mencionamos na entrada Amores de Zeus: Ío)

A estes podemos engadir dous máis pero cuxas faltas teñen connotacións diferentes:

Ticio
Prometeo (do que falaremos con máis calma noutra ocasión)

A proposta é clara. Trátase de coñecer algo da vida destas personaxes, a súa historia persoal e como acabaron caendo nos tormentos do Hades. Por suposto, a tarefa está aberta aos intereses particulares de cada un de nós ou aos motivos da historia que nos chamen a atención. Tamén estamos abertos a propostas se alguén considera que entre estes castigos falta algún de índole semellante.

Xa sabedes: gustaríame estar ao tanto do que queredes preparar a través dunha mensaxe nesta entrada. Graciñas e adiante!

As matrices de Zeus

2009-07-07T23:46:00.021+02:00

J.C. Bermejo Barrera lembraba no seu traballo "Mito e historia: Zeus, sus mujeres y el reino de los cielos" (Gerión, 1993) a afirmación de J.Locke “que un centauro non é unha serea é tan certo como afirmar que un cadrado non é un triángulo”, que hai unha verdade formal tanto nas matemáticas como na mitoloxía, que ámbalas dúas son coherentes e ámbalas poden ser estudadas aínda que para distintos propósitos.

Os que estudamos Historia, e polo tanto a civilización grega dunha maneira tristemente incompleta, sabemos a duras penas que os mitos tentaban explicar o mundo e/ou en última ou primeira instancia lexitimaban o poder político, o poder real e o dominio dun sexo sobre outro, pero tamén os valores polos que se guiaron os gregos antigos e a súa fecunda imaxinación para explicarse a si mesmos.

A pouco que nos asomemos á mitoloxía comprobamos que Zeus é un deus errante, que, lonxe da comodidade que lle puidera proferir o seu estatus, ten que enfrontarse a miúdo a contratempos para facer valer o seu poder e lugar conquistado no Olimpo. Algúns deses contratempos foron causa dos seus ascendentes, pero tamén dos seus descendentes.

Seguindo o razoamento de Locke podemos atrevérmonos a facer outra afirmación que nos vaia achegando ao tema que tratamos: “que Zeus non é unha muller é tan certo como que o sexo masculino é incompatible co verbo parir”, pero... falamos de mitoloxía, falamos de deuses e polo tanto esa afirmación aquí non nos é de todo posible.

Por outra banda o que nos interesa agora é que Zeus foi un esposo adúltero, e como esposo adúltero tivo descendencia fóra da súa relacións matrimonial con Hera, definitiva esposa e a cal odiaba profundamente a todos os fillos de Zeus que non fosen enxergados e xestados no seu propio ventre. Fagámonos unha pregunta, e se eses descendentes fosen xestados polo propio deus?. A pregunta é tan só unha escusa para falar do tema que me propuxo a administradora desta Aula Clásica Aberta: Zeus como nai, o cal é unha contradición ou non. Permitida a licenza falaríamos en tal caso dun Zeus como “ventre de aluguer” dos seus propios fillos. Daquela pensaremos que os deuses son deuses e o que ocorre no seu mundo escapa, obviamente, a toda lóxica humana.

Zeus como nai, pero unha “nai” atípica, esporádica e aínda involuntaria, pois nos dous casos de maternidade, un, deriva da mágoa que sente o deus polo feto de Dioniso, e outro, sen ser consciente, pois ao tragar a Metis, tamén tragaba a Atenea que xa se xestaba no ventre desta.

Dioniso chega ao mundo mítico dúas veces, “o dúas veces nacido” como di o seu nome. Parece que Dioniso é o parto menos dramático de Zeus, non o seu destino. Que Zeus se namorase de Sémele non é estraño, a de cabelos azuis posuía unha beleza que bastou para que o deus lle prometera amor eterno logo de tomar forma humana e poder concibir a Dioniso. Pero o devir dos fillos de Zeus sempre tornan algo dramáticos a causa da odiada e temida esposa, neste momento, Hera, que non dubida en persuadir a Sémele para que lle pida ao amante unha demostración dos seus poderes e con elo, darse conta de que o fillo que leva no ventre é de Zeus e non dun mediocre humano. A persuasión dá resultado e na demostración Sémele morre abrasada pero non o feto que leva dentro. Aquí é onde Zeus adopta a pose de nai. A mágoa que lle produce o feto lévao a facer da súa perna unha matriz, e da súa coxa, ao fin, un útero por onde sairá á vida por segunda vez Dioniso xa que aínda lle restaban tres meses de xestación. Foi Hesfesto, ferreiro divino, quen llo coseu á perna.

Nacemento de Dioniso, crátera, ca 405-385 AC. Museo arqueolóxico de Tarento.

Podemos pensar que é unha coincidencia xa que sendo parido por Zeus sexa tamén Dioniso un deus especial polo seu destino. De todos os deuses de Grecia distínguese por ser un deus ausente, ou como se refire a el o poeta Hölderlin (1770-1843) no seu himno Patmos “un deus estranxeiro”. O drama de Dioniso é el mesmo. Fillo de Zeus pero tamén dunha humana como é, dubida da súa condición divina, pode chegar a ter atributos divinos? ese desacougo lévao practicar todo tipo de excesos, viaxes sen meta a modo dun rito de busca que o afunde na loucura, pero tamén con esperanza, como di Hölderlin “onde está o perigo tamén crece o salvador”. A literatura romántica alemá comparouno con Cristo xa que Dioniso resultaba atractivo para unha época que comezaba a desconcertarse a si mesma. Dioniso como deus vindeiro atraía esperanzas de redención. Pero o que nos interesa del sobre todo é que foi fillo varón de Zeus e que naceu da propia carne do deus do Olimpo.

Na Teogonía de Hesíodo (886 e ss) podemos atopar a segunda experiencia materna de Zeus. Este caso reviste máis importancia se temos en conta que Atenea foi unha das deusas máis queridas e honradas do panteón grego, pero tamén porque foi a filla predilecta do propio Zeus, o gran “golfo mitolóxico”.

Despois da vitoria dos deuses olímpicos na súa guerra contra os titáns, Zeus, únese en matrimonio con Metis, divina tamén e primeira esposa do mesmo. Urano e Gea profetizaran que tras o nacemento da primeira filla desa unión entre Zeus e Metis nacería un descendente máis poderoso que o propio Zeus.O consello que lle dan é que coma a Metis para evitalo, cousa que fai Zeus sen saber que tragando a Metis, tamén tragaba a filla que xa se xestaba no ventre desta. Parece que a futura Atenea precisaba a calor de dous ventres.

Din que nesta ocasión precisou moito menos tempo de xestación, pois ao pouco, naceu Atenea. Segundo o poeta Píndaro(Ol, VII, 65 e ss) Zeus nas dores do parto e intuíndo o nacemento chama a Hefesto,outra vez, para que lle abrira a cabeza (1); o seu cranio semella a última matriz onde Atenea madura para saír ó mundo, pero é a fronte de Zeus a que se torna pescozo uterino para que a deusa xurda, como Dioniso, do propio corpo do seu pai.

Atenea non nace coma seu irmán, é filla de deuses e como tal é quen de nacer xa adulta. A deusa xorde da fronte do seu pai cos atributos de seu: armadura relucente e lanza, ela é a deusa da guerra intelixente, unha estratega, sabia e alberga o futuro de ser unha das deusas máis honradas do panteón grego, porqué non ía nacer daquela xa adulta...?

Nacemento de Atenea , cerámica ática ca.560a.C.

Semella que hai outra coincidencia, que nacendo de Zeus sexa tamén unha deusa diferente.Diferente porque é a predilecta deste, porque o parto precisamente non tivo que ser moi agradable e tal vez por iso Zeus quedou prendido dela. Tamén a propia ambigüidade de seu chama a atención, posuidora dunha personalidade entre caracteres masculinos e femininos, sen descendencia, unha eterna virxe…

Atenea e Dioniso son especiais na mitoloxía grega, un porque malia ser un deus ausente ocupa o lugar número trece no Olimpo e por elo racha o equilibrio de sexos e a harmonía nas decisións; non é ilóxico pensar que nos "consellos divinos" gañansen por maioría, aínda que non absoluta, as proposicións masculinas. A outra, por ser a filla predilecta de Zeus. Sen embargo o que lles confire formalmente seren especiais é o feito de que se xestaron e naceron no e do propio pai.Non nos debería estrañar daquela afirmar que Zeus foi no aspecto especificamente físico do concepto, nai.

Bermejo Barrera, J.C, "Mito e Historia: Zeus, sus mujeres y el reino de los cielos", Gerión, UCM, 1993.

Habermas, J, Discurso filosófico de la modernidad, Ed. Taurus, 1989.

http://www.ual.es/personal/fjgarcia/Civ_2_1_c.htm

e algúns versos de Hölderlin...

(1) Robert Graves no seu libro Os mitos gregos (1955) interpreta que Hefesto non axuda a Zeus, senón que o ataca, e que é a mesma Atenea a que defende ao seu pai. É, supoño, unha das moitas interpretacións que pode ter ese momento do mito.

Amores de Zeus: Antíope

2009-07-01T03:18:00.016+02:00

Hija del Rey Nicteo de Tebas, según otras versiones del dios-río Asopo. Dotada de extraordinaria belleza. Fue amada por Zeus bajo la forma de sátiro. Su padre deshonrado por el embarazo de su hija se suicidó y pidió venganza a su hermano Lico, quien raptó a Antíope y la llevó prisionera a la capital Beocia.
Antíope dio a luz dos gemelos, Zeto y Anfión, a los que tuvo que abandonar por orden de su tío Lico. Los pequeños fueron criados por unos pastores. Lico y su esposa Dirce maltrataron a Antíope y cuando los niños se hicieron mayores se vengaron descuartizando a Dirce al atarla a los cuernos de un toro.
Estos sucesos encolerizaron a Dioniso, del que Dirce era sacerdotisa. En venganza volvió loca a Antíope, que recorrió toda Grecia en un estado lamentable, para finalmente encontrarse con el héroe Foco (que vivía en Fócide, país situado al pie del monte Parnaso), con quien acabó sus días como esposa.

Os amores de Zeus: Calisto

2009-06-28T22:28:00.002+02:00

Una sola mirada bastó para que Zeus se enamorase de Calisto, cuyo nombre significa la más bella. Virgen consagrada a la diosa de la caza Artemisa por lo que había hecho voto de castidad. Sabiendo por ello que Calisto la rechazaría Zeus adoptó otra forma, posiblemente la de Artemisa o Apolo para poseerla.
Calisto quedó embarazada y tuvo que ocultar su embarazo ante el miedo al enfado y la cólera de Artemisa. Sin embargo, la diosa Artemisa no tardó en enterarse y la expulsó del grupo convirtiéndola en osa en castigo por no haber guardado su virginidad.
Hay otra versión que atribuye la transformación a los celos de Hera, la esposa de Zeus por lo que este, enamorado de Calisto, decide transformarla para protegerla de la venganza de Hera.
Hera descubrió de todas maneras a la joven y decidió ordenarle a Artemisa que la matara de un flechazo, aunque también se cree que Artemisa tuvo la iniciativa de matarla en castigo por no haber guardado su virginidad.
Cuando Calisto murió víctima de la flecha mortal de Artemisa, Zeus, para salvar la vida de su hijo la convirtió en la constelación la Osa Mayor, otorgándole así la inmortalidad.

Amores de Zeus: Ío

2009-06-26T14:34:00.021+02:00

"Ío y Zeus", Corregio, 1531

Ío. Ío era unha moza de Argos, pertencente á familia real e descendente do deus-río Ínaco.

Zeus e Ío. Como ven sendo habitual, o grande Zeus quedou prendado da súa beleza e non parou ata que conseguiu liarse con ela facendo valer toda a súa influencia. Para eso, envioulle un sono onde lle insistía para que acudise á beira do lago de Lerna e alí lle entregase a súa virxinidade. Ante a dúbida, Ío consultou co seu pai, quen, á súa vez, foi consultar cos oráculos de Delfos e Dodona. Ambos os dous oráculos coincidiron en que era mellor seguir as instruccións de Zeus, non se fose cabrear e acabar con toda a casa real arxiva. Así foi, pero con tal mala sorte que Hera tivo noticia da aventura amorosa entre o seu marido e Ío.

Celos de Hera. Para evitar a vinganza de Hera, Zeus convertiu a Ío nunha fermosa becerra dunha brancura impresionante, e pretendeu facerlle crer a Hera que el xamais tivo relacións con ese animal. En todo caso, Hera pediulle a becerra como agasallo.

Aventuras da becerra Ío. O xigante dos Cen Ollos. Foi entón cando Hera encomendou a Argo, xigante de cen ollos, a tarefa de vixilar o animal. Durante certo tempo Ío vagou como becerra por Micenas e posteriormente pola illa de Eubea, e ao seu paso da terra brotaban novas plantas e flores. Disque Zeus non deixou de visitala, ás veces en forma de touro. Un bo día decidiu que era suficiente: xunto co deus Hermes planearon despistar a vixilancia de Argo. Argo dormía alerta, con cincuenta ollos pechados, pero cos outros cincuenta abertos. Hermes, coa súa maxia, fixo dormir os cen ollos do xigante para matalo a continuación.

"Mercurio y Argos", Velázquez, 1659

Ío e o tábano. Así e todo, Hera non desistiu. Enviou á becerra Ío un tábano que a picaba e atormentaba sen descanso. Ío andou tola por toda Grecia, correndo, saltando... para liberarse do bicho. De feito, o mar Xónico recibe o nome de Ío, do mesmo modo que o estreito do Bósforo, literalmente o "paso da vaca", xa que na súa tola carreira Ío atravesou de Europa a Asia. Finalmente, tras un longo camiño no que incluso pasou polo Cáucaso onde aínda Prometeo se atopaba encadeado por castigo divino, chegou a Exipto. Alí atopou certo descanso: volveu á súa forma humana orixinal e deu a luz ao seu fillo Épafo.

Rapto de Épafo. A cólera de Hera seguiu ensañándose con Ío. Ordenou aos Curetes que raptasen e ocultasen a Épafo. Así o fixeron, pero Zeus non consentiu que se metesen co seu vástago e axiña os aniquilou. A historia de Ío, grande viaxeira, continúa coa búsqueda do seu fillo, que atopou felizmente na corte do rei de Biblos, en Siria. Agora xa puido volver tranquila a Exipto, onde se asentará defnitivamente.

Gracias a Ío a mitoloxía grega trasládase a Exipto. Alí, Épafo ocupará o trono que lle deixou o seu pai adoptivo e dará inicio a unha estirpe que culminará na sanguinolenta historia das Danaides. Pola súa parte, Ío será venerada e o seu culto confundiuse co culto á grande deusa exipcia Isis.

Os amores de Zeus: Leda

2009-06-24T18:37:00.023+02:00

Leda era unha princesa de Etolia, estaba casada con Tindáreo. Zeus namorouse dela e tomou forma de cisne para namorala. Di a lenda que Leda puso dous ovos, dun deles naceron: Helena, causante da Guerra de Troia, por ser raptada por Paris; e Polux un dos Dióscuros (fillos de Deus) coa particularidade de ser inmortal, por ser este fillo de Zeus. E do outro ovo naceron os fillos de Tindáreo, Cástor, o outro Dióscuro; e Clitemnestra que acabará sendo a esposa do rei grego Agamenón, heróe da Guerra de Troia.
Atopei infinidade de pinturas e esculturas de Leda e o cisne, escollín unhas cantas para compartilas con vós e poidades comprobar como ó longo dos tempos seguen estando estas lendas gregas vivas en forma de Arte.

Leonardo da Vinci entre 1505 y 1510

Antonio Allegri (il correggio) 1532

Pedro Pablo Rubens 1598

Jacques Sarrazin 1640

Adolph Rudolph Wiertmuller

Paul Cezanne 1880

Dalí 1949

Fernando Botero 1996
Fontes: http://www.historia-del-arte-erotico.com/jupiter_leda/home.htm

http://www.mismates.net/index.php?option=com_content&view=article&id=141:dioscuros-castor-y-polux&catid=63:d&Itemid=88

Os amores de Zeus: Europa

2009-06-21T03:32:00.011+02:00

Esta foto é a da pintura: "O rapto de Europa" de Francois Boucher (1734)

Europa era a filla do rei de Tiro, Agenor. Zeus viu a Eruopa cerca do mar recollendo flores e de seguida se namorou dela. Tomou forma de toro blanco e acercouse a ela, conseguiu que Europa se subise no seu lomo e raptouna levándoa á illa de Creta. Europa foi a primeira Raiña de Creta e tivo tres fillos con Zeus: Sarpidón, Radamantes e Minos.

Zeus reproduxo a forma de toro que tomara para seducir a Europa nas estrelas e todavía hoxe modemos vela na constelación de Tauro.

Os amores de Zeus: Ganímedes

2009-06-14T12:50:00.009+02:00

Fartiño estaba Zeus de tantos amoríos con féminas polo que decidiu probar cun rapaciño novo, e guapo fillo do rei de Troia,Tros, era irmán de Ilo, Asácaro e Cleopatra.

Este picariño adicábase a coida-los rebaños do seu pai. Zeus enviou unha águia para raptalo e levalo ó Olimpo, e alí convertiuno en escanciador dos deuses, además de outros quefaceres, xa me entendedes.

Os amores de Zeus: Sémele

2009-06-14T02:38:00.008+02:00

Sémele era filla de Cadmo, o rei de Tebas, e de Harmonía, foi a nai de Dionisio.

Era amante de Zeus. Cando ambos estaban esperando o nacemento do seu fillo Dioniso, Hera enterouse da infidelidade do seu marido, tomou a forma da nodriza de Sémele, Béroe, e díxolle que o seu Zeus non era tal, senón un mortal que a estaba enganando, e convenceuna para que lle pedise a Zeus unha demostración de que él era o Deus.

Así fixo Sémele e Zeus tomou forma de raios; un deles alcazou a Sémele, matándoa.
Hermes arrancou a Dionisio do seu ventre e coseuno nunha perna de Zeus, meses despois nacería.

Dise que máis tarde, Dionisio rescatou a Sémele do Hades, fíxoa inmortal e chamouna Tione.

Fonte: Wikipedia

Os amores de Zeus: Dánae

2009-06-14T01:01:00.018+02:00

Dánae era a filla do rei de Argos, Acrisio e de Eurídice. Soupo Acrisio a través dun oráculo que estaba destinado a que un neto seu o destronase, polo que decidiu encerra-la súa única filla nunha torre de bronce para así impedir que se cumprise o seu destino.

Zeus encaprichouse de Dánae pola súa beleza e decidiu toma-la forma de choiva dourada para acceder á súa nova conquista. Podemos pensar que esta transformación foi debida para evita-las sospeitas da súa muller Hera, xa que dende o engano e morte de Sémele, voltarase moi celosa e despertaba o medo en calquera futura amante de Zeus xa que temían segui-lo seu mismo destino; ou tamén podería ser para burla-la vixiancia de Acrisio.

As relacións de Zeus e Dánae deron o seu froito, Perseo. Acrisio decidiu mete-la súa filla e o seu neto nun cofre e tiralos ó mar para evita-la predicción do oráculo.

Nai e fillo foron recollidos e salvados na illa de Céfilos por Dictis irmán do tirano Polidectes.

Pasado o tempo Perseo na celebración duns xogos nos que el lanzaba un disco feriu mortalmente a Acrisio, cumprindose así a profecía do oráculo.

E así remata meus benqueridos amigos a historia de Dánae. Na próxima ocasión falareivos de Semele, que ainda que xa vos adiantei algo, intentarei que vos resulte tan apaixoante a súa lenda como me resultou a min esta de hoxe.

Fontes:http://perso.wanadoo.es/alonsocano1601/cano12/REPRESENTACIONES%20DE%20DANAE.htm

LAS REPRESENTACIONES ICONOGRÁFICAS DE DANAE EN LA HISTORIA DEL ARTE OCCIDENTAL.
Dr. J. Enrique Peláez MalagónProfesor del HSSUniversity of Virginia

Amores de Zeus: Alcmena

2009-05-15T21:18:00.014+02:00

Alcmena era a muller de Anfitrión, pero non foi iso un impedimento para que Zeus fixara os seus dexesos nela. Anfitrión tivo que marchar a unha expedición e á falta dun día da súa volta sucedeu que Zeus tomou a forma del, e enganou a Alcmena facéndolle crer que era él o seu marido, vendo así cumplidos os seus dexesos.
Cando Anfitrión chegou, quedou extrañado pola pouca efusividade por parte de Alcmena ó chegares, facendo tanto que estivera fóra, e máis aínda, que soupera tantas cousas da súa viaxe polo que acudiu ás Tiresias, que finalmente sacárono de dúbidas.

Nove meses despois Alcmena deu a luz dous xemelgos concevidos cunha noite de intervalo, polo que un era fillo de Zeus, de nome Heracles e o outro Ífliques, fillo de Anfitrión. Anfitrión decidiu queimala na fogueira, pero Zeus impediuno e fixo que Anfitrión perdonara a Alcmena posto que ela fora enganada.

Fonte e fotografía sacada de: http//www.larevelacion.com/Mitologia/ZeusII.html

Amores de Zeus

2009-05-13T16:11:00.033+02:00

Agora que xa sabemos como é que Zeus chegou a detentar o poder principal entre os deuses e calquer outro tipo dedivindade e criatura mitolóxica, é o momento de indagar un pouquiño máis no que foi do seu reinado, do seu carácter e da súa vida.

Unha das facetas máis relevantes da historia mítica de Zeus é sen dúbida a súa faceta de amante. Entre as súas parellas divinas contamos en primeiro lugar a Metis, a deusa astuta, filla de Tetis e Océano. Segundo unha profecía, o fillo nacido de Metis sería quen de destronar a Zeus. Así informado, Zeus engule a Metis que desde entón vive no seu interior (por unha parte, Zeus faise con toda a súa astucia e coñecemento; por outra parte, ponse fin ás loitas de sucesión polo reinado divino). O feto continúa o seu desenrolo no interior de Zeus, na súa cabeza, ata que este non pode aturar a dor. Hefesto ven en axuda de Zeus abríndolle a cabeza. Desta forma tan peculiar, nace a deusa olímpica Atenea, xa adulta, armada con casco, escudo e unha grande intelixencia.

A segunda parella de Zeus foi Temis, personificación da orde, da lei e xustiza, filla de Urano e Xea. Entre a súa descendencia están as Horas (as Estacións, controlan a orde cósmica e social) e as Parcas (ou Moiras, deusas do destino).

A deusa Hera é parella definitiva de Zeus. Filla de Cronos e Rea, é polo tanto irmá de Zeus. É a protectora do matrimonio, en canto a institución ordenadora da sociedade, e dos nacementos, dentro do matrimonio e por tanto socialmente admitidos. Tiveron por fillos a Hebe, Ilitía e Ares.

Estas tres parellas formais axudaron a Zeus no seu reinado contribuidon á súa tarea de creación e consolidación dunha orde cósmica. Pero houbo máis: con Eurínome, tivo ás Gracias; con Mnemósine, personificación da memoria, tivo ás nove Musas; Afrodita é filla, segundo algunhas versións, de Zeus e Dione; e os xemelgos olímpicos Apolo e Artemisa naceron da unión de Zeus e Leto.

A miña proposta ten que ver coas historias amorosas que Zeus protagonizou con humanos, e que tantas dores de cabeza lle deu a Hera, a súa esposa lexítima:

Alcmena
Antíope
Calisto
Dánae
Europa
Ganímedes
Ío
Leda
Sémele

O teu traballo consiste en escoller polo menos unha das persoaxes desta lista e investigar arredor da súa relación con Zeus. Con cada persoaxe faremos un artigo propio. Non esquezas dar aviso, a través dunha mensaxe a esta entrada, da persoaxe escollida, non vaia a suceder que varias persoas estean a traballar no mesmo.
Paréceme tamén interesante que participemos no exercicio a través de comentarios nas entradas dos nosos compañeiros, que poden ser en forma de aclaracións, preguntas, pedindo información sobre algunha cuestión interesante, ou de mero comentario de apoio.
Como sempre, o nivel de profundidade só depende da túa vontade, tempo e interese. Non obstante, agradécese o contraste de fontes e por suposto os artigos enriquecidos con iconografía das persoaxes e dos episodios narrados.

Nota bene: Aquí vos deixo un enlace onde podedes realizar un crucigrama inspirado neste mesmo tema para que poidades avaliar o voso coñecemento previo ou todo o que aprendistes na súa realización.

Xabarín de Calidón

2009-04-16T20:18:00.032+02:00

Meus benqueridos amigos, imaxino que as vosas mentes curiosas tamén se preguntarán que quererá significar este título que Carmen puxo ó seu outro blog, despois de investigar, descubrín que se trataba dun mito que intentarei resumir, para que todos o coñezades.

Eneo e Altea eran o rei e a raiña dunha cidade chamada Calidón. Cando naceu o seu fillo Meleagro, As Parcas vaticinaron que viviría o mesmo tempo que un tizón que ardía na lareira tardase en consumirse, polo que Altea decidiu retiralo do lume e gardalo.

Tódolos anos, Eneo facía un sacrificio en honor dos deuses, pero pasou que un ano, esquenceu incluir a Artemisa nas súas ofrendas. A filla de Zeus, furiosa, decidiu vingarse de Eneo e soltou ás portas da cidade o xabarín máis grande e feroz visto nunca para destruilo todo. Meleagro, decidido a acabar co animal, organizou unha cazería cos mellores cazadores de Grecia e convocou a Atalanta, princesa arcadia e afamada cazadora. Foi ela a que primeiro feriu ó xabarín, Meleagro rematouno coa súa espada.

Meleagro ofreceulle a cabeza e a pel do xabarín a Atalanta, por ser ela quen primeiro ó feriu, pero esto non gustou a moitos dos homes, entre eles ós seus tíos maternos, polo que Meleagro decidiu matalos. Cando Altea soubo do ocorrido, tirou o tizón gardado outra vez á lareira e cando éste acabou de consumirse, Meleagro morreu, como así o dixeran As Parcas.

Datos do cadro: Título: A caza de Atalanta e Meleagro (1637, 1638). Autor: Nicolás Poussin (1954-1665).

Rompendo o xeo

2009-04-16T19:15:00.012+02:00

Urano era o deus máis poderoso. Xea e Urano foron os pais dos Titáns, os fillos maiores. Logo tiveron ós Cíclopes e ós Hecatónquiros, pero Urano escondeunos sen deixalos ve-la luz. Xea e os Titáns, liderados por Crono, decidiron tenderlle unha trampa a Urano para castralo e así poder liberar ós seus irmáns. Comenza enton o reinado de Crono.

Crono e a súa irmá Rea tiveron cinco fillos, Deméter, Hera, Hades, Hestia e Poseidón, todos eles foron devorados nada máis nacer polo seu pai xa que estaba destinado a ser derrocado por un fillo seu. Cando naceu o sexto, Zeus, Rea decidiu salvalo enganando a Crono dándolle unha pedra envolta en pañais. Cando Zeus creceu deulle a Crono o veneno que Rea lle dera para así facer devolver a Crono a pedra tragada e máis ós seus irmáns.

E así meus benqueridos amigos termina esta historia chea toda ela de intrigas, mentiras e asesinatos, propia do mellor thriller.

Neptuno

2009-04-13T14:05:00.002+02:00

Agora si que non sei se era Neptuno ou Poseidón, pero é o Deus que rexe o meu signo do zodiaco, e resulta que si, son como a auga fluctuo! marea pa riba e marea pa baixo! outro día con tempo xa escribirei algo máis pulcro!

Teogonía

2009-04-12T17:32:00.004+02:00

De seguro que a maioría de nós cando pensa nos deuses gregos está a considerar un panteón grego basicamente estático, habitado por Zeus á cabeza do resto dos doce deuses olímpicos, e outra serie de divindades que pululan ao redor, entre mitos, fazañas e aventuras, pero cuxa orixe non somos quen de explicar. O caso é que o mundo dos deuses non sempre foi así, senón que é froito dun longo e moitas veces sanguento proceso. Os propios deuses non son eternos posto que teñen un nacemento.

Arriba vemos dous cadros de dous grandes mestres da pintura. Os dous, Goya, entre o ano 1820 e 1823, e Rubens, o seu evidente precedente, en 1636, escenifican o mesmo episodio do mito de sucesión protagonizada pola linaxe dos deuses: Saturno devorando ao seu fillo. Foi Hesíodo, a finais do século VIII a.C., o poeta épico que nos transmitiu a orixe do cosmos (cosmogonía) e da casta das divindades (teogonía), unha serie de coñecementos culturais básicos que ata daquela só se transmitían a través de formas orais.

A primeira tarefa á que nos enfrontamos será a de reconstruir o contexto destas dúas obras pictóricas. Imos investigar estas loitas de sucesión no mundo divino, para o cal seguiremos como línea estrutural a tres personaxes: Urano (=Caelus), Crono (=Saturno) e Zeus (=Xupíter). O teu traballo consiste en explicar as circunstancias que propiciaron o reinado de cada un deles e os motivos e modos do seu derrocamento. Non se require ningún nivel de profundización; este só depende de tí, das túas ganas, tempo, interese,... Non esquezas mencionar as túas fontes de información, sexan bibliográficas ou internéticas.

Presentación

2009-04-12T16:49:00.002+02:00

As razóns que me levan a facer este novo blog son de diferente índole. Un pouco ao estilo do historiador Tucídides, está o pretexto ou causa aducida, e a razón última ou causa verdadeira. Este blog non deixa de ser un exercicio do curso online no que me vexo inmersa desde hai uns meses e que está a piques de concluir. Por outro lado, quero que o blog serva para difundir a cultura e a historia clásica indo un paso máis alá da educación formalizada da que aínda non son parte.
Así pois, este blog nace coa idea de ser un espazo de encontro aberto a calquera persoa interesada nunha aprendizaxe compartida do clásico. Ademais dos amigos e persoas que sei interesadas neste traballo de ida e volta, no caso de que algún internauta recale neste blog e queira participar del, un sinxelo comentario nesta Presentación que inaugura o blog bastará para sumarse a este proxecto.
Comezamos.